1. Menjelaskan hubungan antara insan dengan alam dalam konteks faham kosmologi silam dan ekologi semasa.

2. Menjelaskan kepercayaan dan hubungan antara insan dengan Tuhan berdasarkan konteks teologi/kepercayaan/akidah kerohanian.

3. Menghuraikan konsep dan perkembangan sistem-sistem metafizik.

4. Menghubungkait kedudukan sistem metafizik dalam perkembangan ilmu sains dan teknologi.

 1. DEFINISI | BIDANG PERBINCANGAN

 Apa itu Metafizik?

 APA ITU METAFIZIK?

 Gabungan dua perkataan: Meta + Fizik

 Meta (μετά - metá) bermaksud “selepas”

 Fizik (φυσικά - physiká) bermaksud “yang mengenai alam”

 Meta = melampaui / melebihi / di atas

 Fizik = alam bersifat material / fizikal

 Metafizik = sesuatu yang melampaui batasan fizikal

 Metafizik ialah kajian peringkat kedua (second order studies)

 Dua pengertian utama metafizik:

1. Berunsur falsafah

Kajian pada peringkat paling abstrak atau paling umum mengenai sesuatu perkara/fenomena/alam.

Contoh: jauhar kerusi, sebab dan akibat.

2. Berkaitan keagamaan

Fenomena di luar alam nyata.

Contoh: hidup selepas mati, syurga, neraka.

Benda ghaib tidak boleh dibuktikan dengan deria yang bukan rasional dan empirikal.

 KONSEP METAFIZIK

Metaphysics is the branch of philosophy that examines:

 “The fundamental nature of reality including the relationship between mind and matters, between substance and attribute, and between potential and actuality.”

American Heritage Dictionary of the English Language (5th ed.), 2011.

 BIDANG PERBINCANGAN METAFIZIK

 1. Kosmologi

Mengenai alam semesta fizikal atau kosmos secara keseluruhan.

 2. Aksiologi

Teori nilai (Islam tentang lima hukum).

 3. Ontologi

Pembelajaran mengenai kewujudan (yang berkaitan dengan fitrah makhluk/manusia).

Bidang falsafah yang mengkaji sifat kewujudan dan realiti di sebalik jenis kewujudan.

 2. SISTEM METAFIZIK

Perbahasan metafizik berkisar sekitar:

 Ruang dan masa

 Sebab dan akibat

 Benda dan sifat

 Cabang utama metafizik:

 Mekanisme

 Determinisme

 Idealisme

 Realisme

 Indeterminisme

 Teisme

 MEKANISME

 Proses mental untuk menerangkan sesuatu fenomena secara seragam dan saling berkait.

 Segala peristiwa berlaku menurut rentetan sebab dan akibat tanpa pengecualian.

 DETERMINISME

 Berasal daripada perkataan Latin terminus (penghujung).

 Fahaman bahawa segala tindakan manusia boleh diterangkan melalui sebab musabab psikologi, sosiologi dan sebagainya.

 Segala yang terjadi mengikut hukum yang telah ditetapkan dan tidak mungkin berlaku sebaliknya.

 IDEALISME

 Dunia luaran hanyalah gambaran akal.

 Pengetahuan manusia tidak lebih daripada kesedaran idea dalam akal.

 REALISME

 Alam sejagat wujud secara nyata dan objektif.

 Dunia luaran wujud merdeka daripada akal manusia.

 Sesuatu tidak boleh diakui jika tidak dibuktikan dengan pengalaman.

 INDETERMINISME

 Antitesis kepada determinisme.

 Manusia mempunyai kebebasan memilih (free will).

 Tidak semua fenomena bergantung kepada sebab-musabab.

 3. TEISME – HUBUNGAN INSAN DENGAN TUHAN

 HUBUNGAN VERTIKAL INSAN

Dibincangkan dalam natural theology dan philosophy of God.

 Persoalan utama:

1. Adakah Tuhan wujud?

2. Adakah kepercayaan agama mempunyai asas?

3. Apakah sifat pengalaman beragama?

4. Apakah nilai kepercayaan?

5. Mengapa kejahatan wujud?

 MAKSUD TUHAN

 Pencipta alam, kekal, berkuasa, mengawal alam

 Sesuatu yang disembah

Yang  disembah

 Sesuatu yang diberi perhatian lebih

 MAKSUD AGAMA

 Dari Latin: religare (mengikat)

 Relegere (membaca berulang kali)

 Sistem kepercayaan, amalan dan ideologi manusia

 Sikap terhadap kuasa ghaib

 FALSAFAH AGAMA DI BARAT

 E.B. Tylor dan James Frazer: agama sebagai sistem kepercayaan kepada makhluk rohani

 Sigmund Freud: agama sebagai neurosis jisim

 Emile Durkheim: agama sebagai sistem kepercayaan terhadap perkara suci dan fungsi sosial

 Karl Marx: agama sebagai ilusi yang menyokong struktur ekonomi masyarakat

 ALIRAN PEMIKIRAN KEAGAMAAN

 Agnostisisme

 Ateisme

 Teisme

 Realisme

 Idealisme

 Atomisme

 Pantheisme

 Politeisme

 Monoteisme

 Pluralisme Agama

 TUHAN DAN KEJAHATAN

 Kejahatan ialah kekurangan nilai baik

 Bertentangan dengan sifat Tuhan yang Maha Pemurah dan Maha Berkuasa

 Dalam Islam, dinilai berdasarkan lima hukum:

   Wajib

   Sunat

   Harus

   Makruh

   Haram

 4. HUBUNGAN INSAN DENGAN ALAM

 DEFINISI ALAM (KOSMOS)

 Alam sebagai kumpulan jawhar tersusun

 Alam zahir → lahir fahaman materialisme

 Alam batin → lahir fahaman theisme, animisme

 KONSEP INSAN

 Karl Marx: manusia ialah makhluk sosial

 Sosialisme melihat manusia sebagai makhluk material

 Dalam Islam: manusia makhluk Allah daripada keturunan Adam dan Hawa

 INSAN DAN ALAM

 Manusia mempunyai akal

 Fizikal sempurna

 Tanggungjawab sebagai hamba dan khalifah

 Memakmurkan alam dan mendapat keredaan Allah

 5. METAFIZIK UNTUK KEMAJUAN ILMU

 SAINTISME

 Ideologi materialistik

 Kaedah sains diguna untuk semua bentuk ilmu

 Sains dianggap sumber pengetahuan utama

 Melahirkan worldview sekular

 KRITIKAN TERHADAP SAINTISME

 Merosakkan konsep ilmu bersepadu

 Ilmu bersepadu melibatkan:

   Sumber: wahyu + ilmu terpaan

   Penggunaan: nilai murni

   Matlamat: kesejahteraan dunia & akhirat

Tokoh disebut:

 Blaise Pascal

 Albert Einstein

 Ibn al-‘Arabi

 al-Sha‘rani

 al-Zabidi

 TERTIB ILMU

1. ‘Ilm al-‘Aql (ilmu akal)

2. ‘Ilm al-Ahwal (ilmu pengalaman rasa)

3. ‘Ilm al-Asrar (ilmu rahsia)